“Ысык-Көлдөгү органикалык аймактар” :: Долбоор :: FSDS
    Pushy - Off-Canvas Navigation Menu
  • Русский
  • English

“Ысык-Көлдөгү органикалык аймактар”

“Ысык-Көлдөгү органикалык аймактар”

 

Кыргызстан, калкынын 63%ы айыл жергесинде жашаган тоолуу өлкө. Айыл чарбасынын ички дүң өндүмдөгү (ИДӨ) үлүшү жана калктын индустрияда эмгектенген бөлүгү акыркы беш жылда тынымсыз төмөндөп жатат. Агрардык сектордогу таза продукциянын өсүү темпи өлкө боюнча орточо көрсөткүчтөн кыйла артта калып жатат. Совет мезгилинде Кыргызстан агрардык өлкө болгонуна карабастан Советтер Союзу кулагандан кийин агрардык сектор майдаланып калды. Серепчилер Кыргызстандын агрардык секторунда тармактар боюнча адистешүү, белгилүү бир өсүмдүктөрдү илгерилетүү жана брендинг айыл чарба продукциясын массалык өндүрүү аракетине караганда чоң потенциалга ээ. Потенциал продукциянын сапатында турат.

 

Кыргызстандагы айыл чарбасынын өнүгүү көйгөйлөрү айыл чарбасындагы көйгөйлөр менен тыкыс байланышкан. Дыйканчылык менен алектенген үй-бүлөлөрдөн чыккан көпчүлүк жаштар айылдарга караганда шаарларда иштөөнү артык көрүшөт.  Ысык-Көл областындагы жаштар жаз-жай мезгилинде аздыр-көптүр жумуш менен алек болушат, бирок кыш мезгилинде жумуш жок. Өзүнүн жерлерин айыл чарбасы үчүн пайдаланууга ыйгарым укуктуу уруксаты бар айыл жашоочуларынын үчтөн бир бөлүгүнө жакыны кыш мезгилинде иштешпейт. Органикалык айыл чарбасы жумушсуздук көйгөйүн чечүүнүн жолу болушу мүмкүн, бирок, өздүк бизнес түзүү маселесинде жаштар үчүн чоң колдоо зарыл.

Кыргызстандын агро-климаттык шарттары ички, аймактык жана эл аралык рыноктордо айыл чарба продукциясынын кеңири тармагын өндүрүүгө мүмкүнчүлүк берет.

2014-жылдын ноябрь айында «ИККО Коперейшн» эл аралык уюму тарабынан беш пилоттук райондо “Ысык-Көлдөгү органикалык аймактар” аттуу коомдорду өнүктүрүү долбоору ишке киргизилген, ал эми 2015-жылдын январь айында  долбоор “ФСДС” коомдук бирикмесине (КБ) тапшырылган. Башкы өнөктөшү  «Био-Кыргызстан» Органикалык өнүктүрүү Федерациясы. Органикалык айыл чарбасын ишке киргизүү үчүн жалпы кепилдик системасына ылайык 5 айыл башкармалыгы (айыл өкмөттөрү) тандалган болчу. Анын башкы идеясы бардык фермердик коомдорду органикалык чарбаларга кайра түзүүдө турат. Тандалган айылдар жалпы чогулуштарды өткөрүштү жана органикалык чарбага кошулуу чечимин кабыл алышты, алардын чечими айыл кеңеши тарабынан кабыл алынды. Ушул кезге чейин органикалык айыл чарбасы, ири мүйүздүү малды жасалма уруктандыруу, айылдардын административдик потенциалын чыңдоо боюнча тренингдер өткөрүлүп жатат. Бардык максаттуу айыл башкармалыктарына жасалма уруктандыруу үчүн аспаптар жана уруктар берилген. Тандалган айылдардагы күнөсканалар курулуу баскычында турат. Жакынкы айларда тамчылатып сугаруу кигизилмекчи. Фермердик топтор аныкталып жана уюштурулду. Бул фермелердин базасы ишке киргизилди.

Органикалык айыл чарба айыл фермерлеринин негизги керектөөлөрүн канагаттандырат, анткени ал айыл чарбасындагы дайыма колдонулуучу жана жаратылыш материалдарын пайдаланууну камтыйт. Органикалык айыл чарба айыл калкынын жашоо деңгээлин жогорулатууга органикалык азыктарга болгон жогорку баалар жана салууга кеткен төмөнкү чыгымдар менен эле эмес, ошондой эле курчап турган чөйрөнүн шарттарын жана фермерлердин ден соолугун жакшыртуу менен дагы көмөктөшөт.

Ар кандай шарттарга жараша органикалык айыл чарба үстүбүздөгү жылдагы түшүмдү 20-30%га көбөйтө алат, бул фермерлердин кирешелерине түздөн-түз таасирин тийгизет.

Бул акция төмөндөгү жыйынтыктарга жетишүүгө: алыскы айылдардагы 5000 фермерди, анын ичинде чарбалардын башындагы аялдарды, аялдардын жана жаштардын топторун камтууга умтулат. Акция ырааттуу коргоого көмөктөшүүчү органикалык жер семирткичтерди жана айыл чарбасын жүргүзүүнүн ыкмаларын колдонуунун жардамы менен курчап турган чөйрөгө өзгөчө көңүл бурат.

Жергиликтүү фермерлердин потенциалын чыңдоо картошка, чөп жана бал сыяктуу ар кандай айыл чарба продуктулары үчүн айыл чарбасын жүргүзүүнүн методологияларын жана органикалык жер семирткичтерди  пайдалануу жана өндүрүүнү өзүнө камтыйт. Фермердик топторду чыңдоо, органикалык дыйканчылык үчүн кепилдиктер системасын өнүктүрүү, фермаларды текшерүү жана маркетинг, анын ичинде баа түзүү, жарнама, илгерилетүү, брендинг жана сатуу. Акция ошондой эле жыл сайын өтүүчү Улуттук органикалык форумду жана Органикалык соода жарманкесин биргелешип уюштурууну камтымакчы.

Долбоор ошондой эле тандалган айылдардын продукцияларын сертификациялоого жана илгерилетүүгө багытталган. Продукция рынокко “Органикалык аймак” маркасы астында тапшырылат. Органикалык аймактын концепциясы  фермерлерди жалпы максат менен бай    ланыштырып жаткандыгын жана алардын кызматташуусун жакшырта тургандыгын тажрыйба көрсөтүп жатат. Сунушталып жаткан система фермерлерди адистештирүүгө, айыл чарбасы жаатындагы билимдердин деңгээлин жогорулатууга жана жергиликтүү жана эл аралык рынокторго жол ачууну камсыздоого алып келет. Органикалык аймактар өз кезегинде өндүрүүчүлөр үчүн сатуунун маанилүү туруктуу рыногун түзө турган соода жана кайра иштетүүчү ишканалар менен кызматташат.

 

Маанилүү жетишкендиктер (1-этап):

Органикалык пахтаны сатуунун операциялык чынжыры адаттагы чыгашалуу пахта өндүрүүнүн кыйла жагымдуураак альтернативасы катары кызмат кылат жана буга чейин жолго коюлган соода мамилелери, экспортту уюштуруу жөндөмдүүлүктөрү, тиешелүү билимдер (органикалык пахтаны өндүрүү боюнча тренингдер) жана айыл чарба контекстинин жардамы менен артыкчылыктарга ээ;

2012-жылдын сентябрында долбоор өзүнө ичинен 361,4 га пахтага бөлүнгөн жалпы жонунан 853,1 га жердеги 413 сертификацияланган чарбаларды камтыган. Катышып жаткан фермерлер органикалык дыйканчылыкка ишенип жана органикалык айыл чарбасынын туруктуу системасынын көз карашынан алганда ойлоно башташат болушу керек;

23 органикалык жана адаттагы фермалардын мисалдарын салыштыруу органикалык пахта өндүрүүдө түшүм 7%га жогору, өз наркы 10%га төмөн жана кирешелүүлүгү 250%га жогору экендигин көрсөтүп жатат.

ОО "Ассоциация родителей детей с ограниченными возможностями"